A Vitamini

Hep karşılaşıyoruz vitaminlerle ilgili sorularla. Nedirler? Nerede bulunurlar? Eksikliği hangi hastalıklara sebep olur? Fazlalığında ne olur? vs...

Burada vitaminlerle ilgili genel bir bilgilendirmeden sonra  sırayla vitaminlere ve bu soruların cevaplarına değineceğim.

Vitaminler ilk kez 1911 yılında C.Funk tarafından isimlendirilmiş.
Vita:Hayat Vitamin: Hayat İçin gerekli maddeler demek.

Eksikleri ciddi belirtilere neden oluyor.

Küçük miktarları yeterli.

Birkaç istisna dışında vücut kendi vitaminini üretemez.

Vitaminler besinlerle ve dışardan takviye ile alınır.

İki grupta sınıflandırılırlar.

1-Yağda eriyen vitaminler: A,D,E,K

2-Suda eriyen (çözünen) vitaminler: B kompleks vitaminler (B1-Tiamin, B2-Riboflavin, Niasin, B5-Pantetonik asit, B6-Pridoksin, Biotin, B9-Folik asit, B12-Vitamini) ve C vitamini (Askorbik asit).

Eksikliğinde Avitaminöz, Fazla alınmalarında ise Hipervitaminoz meydana gelir.

Bilinmesi gereken bazı değerler:
   
1.RDA-Recommended Dietary Allowance 

Değerinin altındaki  miktarda alındığında eksikliğine bağlı hastalık görülebilen dozu ifade eder. Alınması gereken minimum dozdur. Günlük alımı önerilen doz değildir!!

Besin değeri olan maddelerin hepsinde RDA değeri yoktur: likopen, lutein, boron vs.
RDA değerleri esansiyel fizyolojik fonksiyonların gerçekleşmesi için gereken değerlerdir.

RDA limitleri belirlenirken gözardı edilen faktörler
Hastalıklar
Çevresel kirlilik
Genetik faktörler
Metabolik defektler
İlaç kullanımı nedeniyle artan gereksinim.

2.% DV

Ürün etiketleri üzerinde bulunan miktarlar Daily Value değerini % olarak ifade eder.
Bu değer günlük RDA dozun ne kadarını verebiliyor sorusunun yanıtıdır!

Yağda eriyen Vitaminlerden A Vitamini ile başlıyoruz.
 

A VİTAMİNİ

A vitamininin 3 şekli vardır:

1. Retinal
2. Retinoik asit
3. Retinol

Bütün omurgalı hayvanların, A vitaminine veya onun ön maddesi olan karotene ihtiyacı vardır.

Başta β-karoten olmak üzere, bütün karoten sınıfının yapısı A vitaminine çok yakın olup karaciğerde kolayca bu vitamine çevrildiklerinden, A provitamini olarak tanınırlar.

Vitamin A Sentez ve Depolanması:

β-karoten intestinal mukoza hücrelerinde vitamin A şekline dönüşür.

% 90 nı retinyl palmitate şeklinde kc de depolanır.

Karotenoidler yağ dokusunda depolanabilirler. 

Vitamin A-Kaynakları:

• Hayvansal kaynaklar
• Kc
• Süt
• Bitkisel kaynaklar
• Alfalfa
• Yeşil yapraklı sebzeler 

Vitamin A-Fonksiyonları:

• Görme, özellikle gece görme
• Hücre ayrımlaşması (retinoic acid)
• İmmünite
• Üreme
• Büyüme 

A vitamininin Görme Üzerine Etkisi

A vitamini görme pigmentlerinin oluşumu için gereklidir bu nedenle gece körlüğünün oluşumunu önler. 

Vücuttaki hücrelerin çoğunun normal büyümesi ve özellikle çeşitli tipte epitelyal hücrelerin çoğalması ve normal gelişimi için de bu vitamin gereklidir.

a) Günlük miktar:

Erişkinde günde 5000 İÜ;

çocuklukta, püberte gebelik ve emzirme sırasında 6000 İÜ önerilir.

b) Emilim:

İnce barsaklardan yağlarla birlikte A vitamini ve karoten emilir.

c) A Vitamini Eksiklik Belirtileri:

Çok katlı yassı epitelin kalınlaşması ve silindirik epitelin çok katlı yassı epitele dönüşmesi çeşitli organlarda patolojik belirtiler yaratmaktadır:

1- Göz:

Göz yaşı sekresyonunun kesilmesiyle önce kornea epiteli kalınlaşıp kurur. Bu belirtiye xerophtalmia adı verilmektedir.

Enfeksiyonlar için uygun bir ortam oluştuğundan, keratit ve konjunktivit görülür.

A vitamini eksikliği devam ederse, kornea yumuşayarak dejenere olur: Keratomalacia

Ön ve arka kamaralardaki enfeksiyonlar körlüğe kadar götürebilir.

A vitamini eksikliğinde retinada büyük harabiyet meydana gelir.

Fotopik ve skotopik görmede A vitamininin oldukça önemli bir görevi vardır.

Karanlığa adaptasyonun bozulması A vitamini eksikliğinin erken bir belirtisidir.

Eksiklik ileri derece ise gece körlüğü oluşur. 

2- Sindirim Sistemi:

Büzülen salya bezlerinde, kanallardaki epitelin kalınlaşması ile lümenler kapanarak sekresyon durur.

Mukus sekresyonu yapan hücreler atrofiye olduğu gibi, villuslarda çok defa nekrozlar görülür; bu nedenle mukoza üzerindeki bakteriler çoğalır.

3- Üst Solunum Yolları:

Özellikle burun, trakea ve bronşlardaki tek katlı epitel hücreleri çok katlı epitele çevrilerek keratinize olur.

Aynı değişiklikler vaginada da görülmektedir.

4- Üreme Bozuklukları:

Erkeklerde testis germinal epitelinde atrofi, kadınlarda bazan menstruasyon siklusu bozuklukları görülür.

5- Enfeksiyonlara Direnç:

Epitel değişiklikleri mikroorganizmalara karşı lokal direnci azalttığından, bunların kolayca kana geçmesi ve vücutta yayılarak, bronkopnomoni, enterit, göz iltihapları yaratması sonucu ölüm görülür.

Çeşitli organlarda örneğin göz, böbrek, solunum yollarında vitamin eksikliğinde, enfeksiyonların gelişmesi nedeniyle A vitaminine anti-enfeksiyon vitamini de denir.

6- Kemikler:

A vitamini eksikliği kafatası kemikleri ve omurların aşırı büyümesine neden olarak, bir takım sinirlerin basınç altında kalmasından dolayı nörolojik semtomlar yaratır. 

A Hipervitaminozu

Gerekenden fazla miktarda A vitamini verildiği zaman;

• Anoreksiya,
• Uzun kemiklerde ağrılı şişmeler,
• Saçların dökülmesi ve kaşıntılı döküntüler,
• Baş ağrısı görülür.

Sıçanlarda A hipervitaminozunun teratoma sebep olduğu bildirilmiştir.