Prof. Dr. İsmet Çok

İstatistikler günümüzde daha uzun fakat daha sağlıksız yaşadığımızı ortaya koymaktadırlar. Örneğin, astım çocukluk çağının en korkulan hastalıklarından biri haline gelmiştir, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (ADHD) yüzde 30 artmış ve otizm spektrum bozuklukları son on yılda iki katına çıkmıştır  (1). Öte yandan kanserden kaynaklanan ölüm oranlarındaki azalmaya karşın kanser sıklığı tüm toplumlarda giderek artmaktadır (2). Genç kadınlarda görülen üreme problemleri çeşitliliği ve sıklığı gözle görülür biçimde artmaktadır. Günümüz kadınlarının % 25-50inde fibroidlerden, %10-15i endometriozis den şikayetçidir. Kadınlarda görülen meme kanseri 1973-1998 yılları arasında % 40 artış göstermiş olup, özellikle gelişmiş ülkelerde kızlarda meme gelişimlerinin daha erken başladığı literatüre yansımaktadır. Genç erkeklerin durumu ise babalarıyla karşılaştırıldığında, sonuçların kadınlarda olduğu gibi çok parlak olmadığı görülmektedir. Zira endüstrileşmiş ülkelerde yapılan epidemiyolojik çalışmaların bazıları sperm miktarının 50 yıl öncesi ile karşılaştırıldığında anlamlı şekilde azaldığını göstermektedir (3). Ayrıca 30 yıl öncesi rakamları göz önüne alındığında günümüzde erkeklerde görülen testis kanseri oranının %46 daha fazla artmış durumda olduğu ve %76 oranında daha fazla erkeğin prostat kanseri ile mücadele ettiği sonucu ortaya çıkmaktadır. Diğer yandan bugün ikinci ve üçüncü sıradaki doğum defektleri; erkek üreme organlarındaki mal formasyonlar olarak gözümüze çarpmaktadır. Neden bazı hastalıklar son 40-50 yılda artmıştır?

Bugün Pek Çok Kişi  Aşağıdaki  Soruların Gerçekten Doğru Ve Doyurucu Cevaplarını Aramakta;

-Niçin kızım/oğlum okulda öğrenme güçlüğü çekiyor ?

-Niçin astım sıklığı artıyor ?

-Erken erinlik hormon-aktif bileşiklerle ilişkili mi ?

-Çocuklardaki kanserlerin çevre ile ilişkisi var mı ?

-Hamileyken balık yenmeli mi? Hangi balıkları tüketelim ?

-Çiftlik balığı güvenli mi?

-Tarım ilaçları, gıda katkı maddeleri, gıda kontaminantları sağlığımızı etkiliyor mu ?

-Obezite niçin artış gösteriyor ?

-Yemeklerimizi hangi kaplarda yapmalıyız/saklamalıyız ?

-Fırın torbalarında yemek yapmalı mıyız?

-Bulaşık ve çamaşırda kullanılan deterjanlar sağlımızı etkiliyor mu ?

-İçme suyu için hangi tip şişeleme ürünleri kullanılmalı ?

-Organik gıdalar gerçekten organik mi ?

-Bitkisel gıda takviye ediciler güvenli mi ?

-Çocuğuma tavuk yedirmeli miyim? Tavukta hormon var mı?

-GDO bilinmeyenleri!!!!!

-Vitamin gerekli mi?

-Kendim veya çocuğum için Gıda Takviyesi kullanmalı mıyım?

-Okul öncesi kurumlar kimyasal güvenliğe dikkat ediyorlar mı?

Bu soruların yanıtlarının aranmasına neden olan Suçlu Kim/ler ya da Ne/lerdir? Aranan yanıtlar genlerimizde saklı ise  bu seçeneği elememiz gerekir. Çünkü insan genomunda bir değişiklik olmadı. “Günümüzde daha iyi teşhis yöntemlerinin geliştirilmesi”  soruların pek çoğuna çözüm olmakta yeterli değil. Çevresel faktörler özellikle Kimyasal Bileşikler şu an için ortak bir fikir birliğine sahip olunan tek suçlu gibi görünmektedir. Çünkü çeşitli kimyasallara maruziyete bağlı olarak, yaban hayatta üreme/gelişme problemlerinin görülmesi, deney hayvanlarında pek çok biyolojik etkilerin ortaya konulması, çok sayıda kimyasalın hormon benzeri etkiler gösterdiğinin saptanması, yukarıda belirtip cevaplarını aradığımız günümüzde sıklığı gittikçe artan bu sağlık problemlerin anlaşılmasında en önemli yardımları sağlamaktadırlar.

Sonraki görüşmelerimizde “Kimyasallar ve Biz” konu başlığı altında bir süre gezinti yapmak üzere, sağlıkla kalın…

Kaynaklar

1. Boyle, C. A., Boulet, S., Schieve, L. A., Cohen, R. A., Blumberg, S. J., Yeargin-Allsopp, M., Visser, S., and Kogan, M. D. (2011). Trends in the prevalence of developmental disabilities
1. in US children, 1997–2008. Pediatrics, 127, 1034–1042.
2. WHO/UNEP. (2013). The state of the science of endocrine disrupting chemicals – 2012. Geneva: WHO and UNEP. www.who.int/ceh/publications/endocrine/en/index.html.
3. Skakkebæk NE, Lindahl-Jacobsen R, Levine H, Andersson AM, Jørgensen N, Main KM, Lidegaard Ø, Priskorn L, Holmboe SA, Bräuner EV, Almstrup K, Franca LR, Znaor A, Kortenkamp A, Hart RJ, Juul A. Environmental factors in declining human fertility. Nat Rev Endocrinol. 2021 . doi: 10.1038/s41574-021-00598-8

Prof. Dr. İsmet Çok

Gazi üniversitesi. Eczacılık Fakültesi.Meslek Bilimleri Bölüm Başkanı