Ecz. Merve ÇERŞİL

Bölüm-1

Ateş, ailelerin en çok korktuğu, yönetmekte zorlandığı durumlardan biridir. Yüksek ateşin nöbete sebep olma ihtimali aileleri ateş konusunda daha hassas ve endişeli yapmaktadır. Aileler tarafından bir hastalık gibi kabul edilse de aslında ateş bir hastalık değil bir semptomdur. Gelin bu yazı dizimizde de ateş nedir?, doğru ateş ölçümü nasıl yapılır?, hangi sıcaklıları ve durumları yüksek ateş kabul etmeli ve hastane başvurusunda bulunmalıyız?, etkili ateş yönetimi nasıl olmalıdır? gibi soruları değerlendirelim.

Ateş nedir?

Ateşi genel olarak tanımlamak gerekirse vücut ısısının ortalama bir değer üzerinde bulunmasıdır. Bu makattan ölçümlerde 38^oC üzeri sıcaklıklar olarak kabul edilebilir. Vücut ısısının ölçüm yapılan alanın ortalama sıcaklığının 1^oC üzerinde olması ateş olarak tanımlanır. Vücut ısısı sıcak hava, sıkı giyinme, hareket etme gibi pek çok faktör nedeniyle değişebilir. Bu değişkenlik göz önünde bulundurulacak olursa ateş kararı ölçüm yapılan alan (oral, koltuk altı gibi), ortam sıcaklığı, hastanın yaşı gibi durumlarda düşünülerek alınmalıdır.

Vücut sıcaklığımız ortalama 37^oC ye programlanmıştır. İmmün sistemimizdeki ufak bir hareketlilik vücudumuz tarafından değerlendirilir ve fizyolojik bir cevap olarak ateş ortaya çıkar. Ateşin oldukça karışık bir fizyopatolojisi vardır. Termoregülasyon hipotalamus tarafından yönetilir ve vücut içinde pek çok sistem vücut sıcaklığının düzenlenmesine katkı sağlar.

Vücut sıcaklığı normal bir değerin üstüne çıktığında nabız, solunum sayısı, bazal metabolizma hızı gibi temel vücut değerlerinde değişikliğe neden olur. Ateş yükseldiğinde vücudun sıvı ve oksijen ihtiyacı artar. Yüksek ateş bazı bilişsel fonksiyonların bozulmasına neden olabilir. Bu olumsuz etkilere rağmen ateş bakterilerin vücudumuz tarafından öldürülmesini kolaylaştırır, enfeksiyon alanında kan akımını hızlandırır, glikoz ihtiyacının düşmesi ile bakteriyel gelişimi önler. Tüm bu olumlu etkileriyle de ateş vücudu korur ve iyileşmeye katkı sağlar. Hem olumlu hem de olumsuz etkileri göz önünde bulundurularak hastanın durumuna ve ateşin şiddetine göre ateş tedavi edilmelidir.

Peki neler ateşe sebep olabilir?

• Bakteri, virüs ve mantarların neden olduğu enfeksiyonlar
• Romatoid artrit, sistemik lupus eritamatosuz gibi kollagen doku hastalıkları
• Lösemi gibi malign hastalıklar
• Bazı kardiyovasküler ve gastrointestinal hastalıklar
• PFAPA sendromu gibi hastalıklar
• Aşılama, sıcak çarpması ateş nedeni olarak sıralanabilir.

Ateşi derecesine göre;

• 35^oC ve altı değerleri; hipotermi
• 38.9^oC ve altı değerleri (37-38.9^oC); hafif ve orta ateş
• 39^oC ve üzeri değerleri (39-39.9^oC); yüksek ateş
• 40^oC ve üzeri değerleri ise çok yüksek ateş olarak sınıflandırabiliriz.

Ateş yönetiminde en önemli basamak ateşin doğru şekilde ölçülmüş olmasıdır. Ateş cıvalı, elektronik, infrared ve emzikli termometreler aracılığıyla oral, koltuk altı, rektal ve kulaktan ölçüm yapılarak okunabilir. Tüm ölçüm alanlarının ve ölçüm araçlarının birbirlerine göre çeşitli üstünlükleri ve dezavantajları bulunmaktadır. Gelecek hafta ki yazımda sizlerle en ideal ölçüm araçları ve bölgeleri ile ilgili detayları paylaşıyor olacağım.

Yeniden görüşünceye dek unutmayın ki sizin ve sevdiklerinizin sağlığı en değerli yatırımınızdır!

Kaynaklar

• Kayhanlar Gülcan M. Çocuk Acil Servise Ateş Şikayeti ile Başvuran !-5 Yaş Arası Çocuğa Sahip Annelerin Ateş ile İlgili Bilgi ve Uygulamalarının Belirlenmesi. 2020;
• Gürarslan Baş N, Karatay G, Karatay M. Knowledge and Practice in Fever Management of Mothers with Children Under the Age of Five. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Derg. 2017;13(3):258–63.
• Yalnizo S, Altinkaynak S. Ateşli Çocuğa Yaklaşım.
• Fever without a source in children 3 to 36 months of age: Evaluation and management - UpToDate [Internet]. [kaynak 28 Haziran 2021]. Available at: https://www.uptodate.com/contents/fever-without-a-source-in-children-3-to-36-months-of-age-evaluation-and-management?search=fever&source=search_result&selectedTitle=1~150&usage_type=default&display_rank=1

Ecz. Merve ÇERŞİL